هم در مقابل ، همين تعهّدات را بر عهده دارند ؛ ليكن يهوديان به سرعت پيمان شكستند و به مكر و نيرنگ بر ضدّ حكومت پيغمبر ( ص ) روى آوردند . قابل ملاحظه است كه در اين سند به تنظيم روابط مسلمانان با ديگران بسنده نشده است ، بلكه بخش اعظم آن به تبيين اصول كلى و مبانى اجرايى روابط مسلمانان با يكديگر اختصاص داشت كه براى پيش‌گيرى از وقوع حوادث احتمالى در نظر گرفته شده بود . اين سند به مثابهء يك نظام‌نامه ( منشور ) است كه اصول روابط خارجى و داخلى دولت جديد را تبيين مىكرد . در حقيقت نظام‌نامهء حكومتى پيغمبر ( ص ) يكى از مهم‌ترين سندهاى حقوقى است كه بايد دانشمندان علم حقوق با دقّت تمام به مطالعه و بررسى آن بپردازند تا علاوه بر شناخت اهداف متعالى اسلام ، و ضوابط حقوقى مورد نظر و مقايسه آن با حقوق وضعى بشرى كه توانايى پاسخ‌گويى به نيازهاى فطرى انسان را ندارد ؛ اصول و احكام لازم را از آن استخراج نمايند . اينك متن سند چنان كه ابن اسحاق ثبت كرده است . أ . متن سند محمّد بن اسحاق گويد : رسول خدا ( ص ) عهدنامه‌اى ميان مهاجران و انصار نوشت و يهوديان را در دين و دارايى خويش آزاد گذاشت و شرايطى براى ايشان و بر ايشان قرار داد ؛ به نام خداوند بخشنده مهربان 1 . اين ( نوشته ) دستور يا منشورى است از طرف محمّد ( ص ) پيغمبر ( فرستادهء ) خدا در ميان مؤمنان و مسلمانان از طائفهء قريش و ( اهالى ) يثرب ( مدينه ) و كسانى كه از آن‌ها پيروى كنند و به آن‌ها بپيوندند و با آن‌ها جهاد كنند ، نافذ و جارى خواهد بود . 2 . اين‌ها صرف نظر از ساير مردم ، امّتى هستند يگانه و مشخص ( يك